Cơ Hạ Viên là một kiệt tác vườn cung đình nằm trong Hoàng Thành Huế. Nơi đây in dấu vẻ đẹp quyến rũ và độc đáo của vườn Ngự Uyển xưa với không gian xanh mát.

Thời Vua Gia Long thống nhất đất nước, chọn Huế làm kinh đô, vùng đất này được xây dựng thành một đô thị hoàn chỉnh và được ca ngợi là “một kiệt tác về kiến trúc”, một thành phố vườn tuyệt đẹp. Thời Nguyễn có hàng chục khu vườn ngự với nhiều loại hình: cung viên, biệt cung, ly cung, hành cung với tổng diện tích hàng trăm hecta đã thực sự làm nên vẻ lộng lẫy, quyến rũ đặc biệt của “xứ Thần Kinh”.

Ngay trong Hoàng cung, những khu vườn ngự uyển lừng danh như Thiệu Phương Viên, Ngự Viên, Cơ Hạ Viên, Hậu Hồ, Trường Ninh Cung… đều được thiết kế theo ý tưởng của các vị vua uyên bác, tài hoa. Sau này, Vua Thiệu Trị xếp chúng vào hàng “Cung trung thập cảnh” (10 cảnh đẹp nhất trong cung cấm) hay “Thần Kinh nhị thập cảnh” (20 thắng cảnh của đất Thần Kinh). Ngoài Hoàng cung nhưng vẫn nằm trong phạm vi Kinh thành thì có Tịnh Tâm Hồ, Thư Quang Viên, Khánh Ninh Cung, Bảo Định Cung… cũng đều là danh thắng của kinh đô một thuở.

Trong số hàng chục vườn ngự uyển của triều Nguyễn, vườn Cơ Hạ được xem là một kiệt tác vườn cung đình – nơi sở hữu phong cách riêng biệt cũng như ấn tượng nhất. Tên chữ “Cơ Hạ” được lấy từ ý “Vạn Cơ Thanh Hạ”, có nghĩa là sự thanh nhàn trong muôn vàn cơ sự. Với tên gọi này, các vị vua Nguyễn dựng vườn nhằm mục đích tạo ra một nơi nghỉ ngơi, đi dạo ngắm cảnh nhàn nhã giữa chốn cung đình, sau nhiều lo toan và bận rộn vì muôn ngàn công việc triều chính. Dựng vườn ngay trong cung cũng vì không muốn quá tốn kém và cũng tiện cho việc di chuyển từ chốn nội cung sang.

Theo sử liệu triều Nguyễn ghi lại: Khởi thủy, vườn Cơ Hạ là nơi học tập của Thái tử Nguyễn Phúc Đảm (tức vua Minh Mạng về sau) khi còn ở trong cung. Năm Minh Mạng thứ 18 (1837), khu vực này được sửa sang lại, mở rộng khuôn viên nối tiếp với Hậu Hồ (cũng là một vườn thượng uyển) với chức năng như một Ngự viên. Năm Thiệu Trị thứ 3 (1843), nhà vua cho dựng thêm các đình, viện, đài tạ… mà ấn tượng nhất chính là dãy trường lang hình chữ khẩu bao quanh các công trình chính, được biết đến nhiều nhất với tên gọi “Tứ Phương Ninh Mật Hồi Lang”. Đến thời Tự Đức (1848-1883) còn bổ sung và sửa sang thêm một số công trình khác. Về cuối triều Nguyễn, do thiếu điều kiện chăm sóc nên khu vực vườn Cơ Hạ bị xuống cấp nghiêm trọng. Năm Thành Thái thứ 17 (1905), triều đình cho giải phóng hành lang hai bên để làm nhà ở cho Biền binh. 

Về vị trí, Cơ Hạ Viên tọa lạc ở góc Đông Bắc Kinh Thành Huế, phía trước giáp với phủ Nội vụ, phía sau giáp khu Hậu Hồ, hai mặt Đông Tây giáp phía tường Hoàng Thành và Tử Cấm Thành. Hiện tại, Cơ Hạ Viên thuộc địa phận phường Thuận Thành, Thành phố Huế.

Trong diện tích rộng lớn, gần 5 mẫu (2,3ha), vườn Cơ Hạ bao gồm một quần thể sông hồ, núi động, lầu tạ, cung điện liên hoàn. Giữa các công trình kiến trúc và cảnh trí thiên nhiên có sự hài hòa, cân đối nhau tạo nên sự mềm mại thơ mộng.

Giữa vườn có hồ nước rộng gọi là Minh Hồ. Bên trái Minh Hồ có đài tạ gọi là Hoà phong. Cầu bắc qua Minh Hồ gọi là Kim Nghệ Ngọc Đống. Hành lang bên phải Minh Hồ gọi là Khả Nguyệt. Giữa Minh Hồ có một đảo nhỏ, trên đảo có lầu gác gọi là Quang Biểu. Lầu đài phía sau Minh Hồ gọi là Thưởng Thắng, xây mặt về hướng Bắc.

Điện chính trong vườn là điện Khám Văn với khu đại sảnh gọi là Minh Lý, lợp ngói lưu li vàng. Phía Tây Minh Hồ là sông Trại Vũ, động Phước Duyên cùng động Đào Nguyên. Nghiêng sang phía Đông là cầu Kim Nghê với mái che phía trên. Từ lầu Thưởng Thắng nhìn về phía trái là núi Thọ Yên, núi Trùng Đình cùng với ao Thụy Liên, núi Quân Tử…

Cổng chính của Cơ Hạ Viên quay mặt về phía Nam, thường được gọi là “Thượng Uyển môn”. Phía Đông khu vườn có “Minh Lý Thư Trai”, phía Tây là công trình “hiên Nhật Thận”. 

Thời xưa, vua Thiệu Trị đã từng đến Cơ Hạ Viên và làm bài đề vịnh về nơi này với 14 cảnh khác nhau, nổi bật nhất trong số đó là: Điện khai văn yến, Lâu thưởng Bồng doanh, Các minh tứ chiếu, Lang tập quần phương, Vũ giang thắng tích, Hồ tân liễu lãng, Tiên động phương tung… Đến tân ngày nay, các cảnh đẹp này đều được nhà vua cho người vẽ tranh gương và tranh mộc bản để minh họa hoặc khắc vào bia đá dựng trong vườn.

Công phu và hoành tráng là thế nhưng đến đầu thế kỷ XX, triều Nguyễn đã cho triệt giải dần các công trình kiến trúc chính và phụ vì không có đủ điều kiện chăm sóc. Kể từ đó, Cơ Hạ Viên đã dần trôi vào quên lãng rồi tàn tạ, hư hỏng gần hết, chỉ còn lại dấu vết của hang động, đồi núi, sông hồ.

Vào năm 2012, sau một thời gian dài hoang phế, một trong những vườn Thượng uyển nổi tiếng cung đình Huế xưa là vườn Cơ Hạ với diện tích 16.800m2 đã được Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế phục hồi lại đẹp tuyệt như hình dáng những năm xưa. Cỏ, bụi rậm, cây dại được phát quang, thay vào đó là các con đường đi lát đá như lúc xưa kèm theo nhiều thảm cỏ xanh mượt đẹp nõn nà. Ba ngôi nhà rường là nơi để khách ngồi ngắm cảnh, xem tranh ảnh xưa về Vườn Cơ Hạ cùng nhiều thư pháp chữ Hán vịnh cây, vịnh hoa và vườn cảnh của các vị vua, danh sĩ thời Nguyễn. Trung tâm cũng đã phục dựng lại cầu Kim Nghê bằng tre nứa buộc lạt mây và sửa sang lại núi Thọ An và động Phước Duyên. Sông Tái Vũ được nạo vét thả hoa sen, hoa súng và cá chép vàng.

Đặc biệt, gần 600 loại cây cảnh quý với 45 chủng loại được huy động từ 56 nghệ nhân chơi cây kiểng, bonsai trong và ngoại tỉnh Thừa Thiên Huế được đưa về sắp xếp trong vườn theo đúng như vườn xưa. Riêng Hội phong lan Huế đã đưa nhiều loài lan lạ, đặc sắc vào vườn tạo sự đa dạng cho sắp đặt cảnh quan vườn Cơ Hạ.

Ngày nay, Cơ Hạ Viên vẫn phảng phất dấu tích của khu vườn xưa đất cũ với dáng sông dáng núi, lầu, tạ một thời. Tất cả gợi nên cảnh sắc thiên nhiên tuyệt đẹp hài hòa với các công trình kiến trúc của Cố đô Huế, nhất là Đại Nội. Đến thăm Cơ Hạ Viên, bạn sẽ cảm nhận được nét lặng êm đềm giữa “xứ Thần Kinh”, ẩn chứa vẻ đẹp quyến rũ đầy chất thơ của một khu vườn xưa cũng như có cơ hội khám phá thêm những nét độc đáo của nghệ thuật cây cảnh xứ Huế. Du lịch Huế, bạn hãy một lần đặt chân đến Vườn Cơ Hạ để tận hưởng giây phút thư thái và yên bình nhé! 

Nếu bạn muốn trải nghiệm một kỳ nghỉ “sang chảnh” với chi phí thấp và chất lượng dịch vụ đạt chuẩn, hãy nhấc máy và liên hệ ngay với Coffee Travel!

Địa chỉ: 01 Phó Đức Chính, Phường Phú Hội, Thành phố Huế.
Hotline: 0934 926 968
Email: info@coffeetravel.com.vn

Chúc các bạn có một kỳ nghỉ thật tuyệt vời bên bạn bè, người thân của mình!